SQL SERVER 2005 REPORTING SERVICES

Microsoft, SQL Server 2000 platformuyla web tabanlı raporlama arenasına girdi. SQL raporlama servisleri, bu teknolojiyi kullananların, dünyanın her yerindeki müşterileriyle, iş ortaklarıyla, yönetimiyle ve çalışanlarıyla iş verilerini kolaylıkla paylaşmalarını sağlar.

Bu teknolojinin yeni sürümü olan SQL Server 2005 raporlama servisleri de bu amaca yönelik geliştirildi. SQL Server 2005 tamamen yeni bir platform olduğu gibi, bir önceki sürümünden daha iyi bir ürün ortaya koyabilmek amacıyla geliştirilmiştir.

Raporlama Servisleri, birçok veri kaynağından farklı tipte raporlar oluşturulmasına olanak sağlar. Rapor tamamlanmadan önce, internet aracılığıyla görüntülenen ve raporu yapısal, güvenli bir ortama sokan raporlama sunucusuna bilgiler gönderilir.

Rapor Yazma Mimarisi

Raporlama servisleri raporları, şu iki birim kullanılarak oluşturulur: Raporun yapıldığı birim olan Report Builder ve raporun tasarlandığı birim olan Report Designer.

Report Builder, raporlama servislerinde son kullanıcılar için yapılmış bir araçtır. Kullanıcılara sorgulama yapılarını bilmeden, veritabanının basit bir modelini sunmak için yapılmıştır.

Report Designer, raporlama kullanıcılarına, çok fonksiyonlu raporlar oluşturabilmeleri için yetenekler kazandıran bir araçtır. Raporlama Servisleri ile rapor oluşturabilmemiz için gerekli her şeyi Report Designer sağlar.

Şimdi bir rapor oluşturmayı deneyelim.

Buradaki üç nesne, Rapor Projesi Sihirbazı, Rapor Projesi ve Rapor Örnek Projesidir. Bunlardan ilk ikisi, rapor projesi oluşturmamızı sağlar.

Rapor Projesi Sihirbazı, yeni rapor projedeki ilk raporu oluşturmayı sağlayacak süreçte, kullanıcıya yön gösterir.

Rapor Projesi, boş bir rapor projesi oluşturur.

Rapor Örnek Projesi ise, Report Builder ile kullanılması için bir veri modeli oluşturur.

Rapor Yapısı

Bir rapor projesi birçok raporu barındırabilir. He rapor, içeriğini tanımlayan iki ayrı yönerge içerir. İlki veri tanımlamasıdır. İkincisi ise rapor planı, yani report layout’dur. Report Layout, bilginin ekranda veya sayfada nasıl duracağının belirlendiği yerdir. Bu nesnelerin ikisi de, Raporlama dilini(Report Definiton Language-RDL) kullanarak çalışır.

Şekil 1-2’de, bir RDL (Report Definition Language) dosyasının oluşumu gösteriliyor. Veriler, veri kaynağından alınarak, oluşturduğumuz raporda kullanılır.

Veri Tanımı

Veri tanımı iki bölüm içerir: Veri kaynağı(data source) ve veri seti(dataset). Rapor oluşturulurken, veri kaynağına bağlanılır ve raporda önceden tanımlanmış olan veri kaynağı bilgileri kullanılır. Veri kaynağındaki veriler alınır ve raporda kullanabilecek formata dönüştürülür. Bu yeni formatın adı veri setidir. Veri setinin içeriği, sorgu tasarımcısı, yani Query Designer kullanılarak doldurulur. Query Designer, veritabanı sorgusu oluşturmanızı sağlar. Veritabanı sorgusu, T-SQL, MDX ve DDX şeklinde olabilir. Sorgu, raporumuzda görmek istediğimiz verilerin veri kaynağından çekilmesini sağlar. Sorguyla çektiğimiz verilerin tutulduğu veri setinde bilgiler, kolonlar ve satırlarda tutulur.

Report Layout

Veri kaynağından sorguyla aktardığımız bilgilerin tutulduğu veri seti, raporu kullanacak kişiye göstereceğimiz formata henüz gelmemiştir. Hangi bilgilerin ekranda veya sayfada nerede ve nasıl gösterileceğine karar vermemiz gerekir. Ayrıca raporumuza başlık, sayfa numarası gibi eklentiler yapmamız da gerekmektedir. İşte bunların hepsine report layout denir.

Çoğunlukla, report layout’unuz, veri setiyle etkileşimde olan özel bir alan içerir. Bu alana veri bölgesi(data region) adı verilir. Bir veri bölgesi, veri setindeki tüm satırları her satır için report layout’un bir bölümünü tekrar ederek görüntüler.

Rapor Tanımlama Dili-RDL(Report Definiton Language)

Veri tanımlamasında ve report layout’daki veriler, RDL kullanılarak depolanır. RDL, özel olarak rapor tanımlarını depolamak için Microsoft tarafından oluşturulmuş bir XML standardıdır. Veri kaynağı bilgilerini, veri setini oluşturan sorgu bilgilerini ve report layout’u içerir. Report Designer’da bir rapor oluşturduğunuzda, .RDL uzantılı olarak kaydedilir.

Report Designer

Burası raporlarınızı oluşturup düzenleyeceğiniz yer olan Report Designer.

Dizayn Penceresi

Şekil 1-3’ün orta kısmı. Burası raporu oluşturduğunuz kısım. Veri tanımlaması da, report layout da burada yapılır.

Dizayn penceresinde üç kısım bulunur.

Veri kısmında, kullanılacak veri kaynağı belirtilir. Burası aynı zamanda, sorgu yaparak veri setlerinin oluşturulduğu yerdir.

Layout kısmında, rapor layout’u oluşturulur. Bunun için, araç kutusu(toolbox), özellikler(properties) ve veri setleri(datasets) pencereleri kullanılır.

Ön izleme kısmında, report layout’ınız içine veri setinden gelen veriler yerleşir. Bu kısımda, raporun HTML formatında nasıl görüntüleneceği izlenir.

Veri Setleri

Veri setleri penceresi(yukarıdaki figürün sol üst kısmında görünen), raporunuzda kullanabileceğiniz veritabanı alanlarının, yani field’larının listesini gösterir. Bunlar, Query Designer kullanılarak veri tabanından seçilen alanlardır. Veri seti Query Designer’da tanımlanmadan, veri setleri penceresinde seçilen alanlar görüntülenir.

Veri setleri penceresi, report layout’unuza veritabanı bilgilerini kolayca eklemeyi sağlar. Veri setleri penceresinden istediğiniz alanı sürükleyip tasarım penceresinden report layoutunuzdaki ilgili alana bırakmak yeterli. Report Designer gerisini hallediyor.

Araç Kutusu
Şekil 1-3’ün sol alt köşesinde bulunuyor. Raporlarınızı oluşturmaya yarayan tüm rapor nesneleri burada bulunur. Sürükle-bırak mantığıyla çalışır. Araç kutusundan formunuza sürüklediğiniz nesnelerde sonradan bir takım değişiklikler yapmanız gerekebilir. (renk, boyut, isim… vb)

Özellikler Penceresi

Şekil 1-3’ün sağ alt köşesinde yer alıyor. Dizayn penceresinde seçili olan her rapor nesnesinin özelliğini buradan kontrol ederiz.

Solution Explorer

Şekil 1-3’ün sağ üst köşesinde yer alıyor. Çalıştığınız platformdaki (Visual Studio 2005, BI Development Studio) tüm nesneler buradan yönetilir.

Raporlama Sunucusu Mimarisi

Raporunuzu oluşturduktan ve bunun istediğiniz yol olduğuna karar verdiğinizden sonra, raporu diğerleriyle paylaşmanın zamanı. Raporunuzu Rapor sunucusuna (Report Server) göndermeye raporu yerleştirme, yani “deploy etme” denir.

Rapor Sunucusu

Rapor sunucusu raporlama servislerini oluşturan kısımdır. Çalışanlarınızla, en azından sunucunuza erişim hakları olan çalışanlarınızla raporunuzu paylaşmanızı sağlayan yazılım ortamıdır.

Rapor Kataloğu (Report Catalog)

Bir rapor, rapor sunucusuna deploy edildiğinde, raporun RDL tanımlamasının bir kopyası da o sunucunun rapor kataloğuna eklenir. Rapor Kataloğu, bir rapor sunucusunda uygun olan tüm raporların tanımlamalarını tutan veritabanları setine denir. Rapor sunucusundaki işlem için gerekli olan yapılandırmayı, güvenliği ve de ön belleğe almayı, yani caching bilgisini de tutar.

Rapor katalog veritabanı, sadece SQL Server 200 ve 2005’de bulunur. Rapor katalog veritabanı, raporlama servislerinin yükleme işleminin bir parçası olarak kurulur. Rapor katalog veritabanlarının yedeklemesini almak için rapor kataloğunu yalnız bırakmak iyi bir çözümdür.

Rapor İşlemcisi (Report Processor)

Bir rapor çalıştırılmaya ihtiyaç duyulduğunda, rapor sunucusunun rapor işlemci bileşeni işi yapar. Rapor işlemcisi, rapor RDL’ini rapor kataloğundan alır. Bu RDL’i okurken rapor için ne gerektiğine karar verir. Rapor işlemcisi, rapor oluşturulurken, rapor sunucusunun tüm bileşenlerini organize eder. Diğer bileşenlerin her birinden çıktı, yani output alır ve raporu oluşturmak için hepsini kombine eder.

Veri Sağlayıcıları

Rapor işlemcisi, rapor RDL’indeki veri seti bilgileriyle karşılaşınca, veriyi veri setine doldurmak için alır. Bunu, veritabanı sunucusuna veya dosyanın bulunduğu veriye bağlanarak raporun veri kaynağındaki ilk adımı izleyerek yapar. Veri işlemcisi, bu veritabanı çeşidinden bilgiyi nasıl alacağını bilen bir veri sağlayıcıyı kullanır.

Veri sağlayıcısı, veri kaynağına bağlanır ve rapor için gerekli olan bilgiyi seçer. Veri sağlayıcısı bu bilgiyi veri işlemcisine döndürür; buradan da raporun kullanacağı veri setlerine aktarılır.

Oluşturucular, yani Renderers

Rapor için tüm veriler toplandıktan sonra, rapor işlemcisi, report layout’u işlemeye hazır. Bunu yapmak için, veri işlemcisi istenilen formata bakar. Bu HTML, PDF, TIFF veya mümkün olan diğer formatlardan biri olabilir. Rapor işlemcisi, formatı oluşturmak için renderer’ları kullanır. Renderer, rapor işlemcisi ile birlikte report layout’u okur. Report layout veri setiyle çalışır; raporun tekrar eden bölümleri, veri setindeki her satıra kopyalanır. Genişleyen bu report layout, daha sonra istenilen output formatına dönüştürülür. Sonuç, kullanıcıya gönderilmeye hazır bir rapordur.

İstek Denetimcisi, yani Request Handler

Request Handler, raporlar için istekler almak ve bu istekleri rapor işlemcisine iletmekle sorumludur. Rapor işlemcisi istenilen raporu oluşturunca, request handler bu tamamlanan raporu iletmekle sorumludur.

Rapor Dağıtımı

Rapor sunucusu tarafından bir raporun nasıl oluşturulacağını öğrendik. Henüz öğrenmediğimiz şey, raporun oluşturulduktan sonra nereye gideceği. Rapor, rapor yönetim web sitesi kanalıyla bir kullanıcıya da, başka bir program tarafından gelen istekle bir web servisine cevap için de gidebilir. Hatta rapora üye olan bir kullanıcıya mail olarak da gidebilir.

Rapor Yönetim Web Sitesi

Rapor yönetim web sitesi, rapor sunucusundan rapor isteyen kullanıcıların başvurabilecekleri yollardan biridir. Raporlama servisleri kurulunca bu web sitesi da kendiliğinden oluşur. Şekil 1–5, rapor yönetim web sitesini gösterir.

Rapor yönetim web sitesi, klasördeki raporları yönetir. Kullanıcılar buradan ihtiyaç duydukları raporlara ulaşabilir. Aynı zamanda bir raporu tanımlayan rapor başlıklarını ve açıklamaları da arayabilirler.

Rapor yönetimi, raporların ve klasörlerin güvenliğini de sağlar. Bu güvenlik sayesinde, site yöneticisi, siteye erişen kullanıcılara güvenlik rolleri oluşturabilir. Bu güvenlik rolleri, hangi kullanıcının hangi raporlara veya klasörlere erişim sağlayacağını belirler.

Rapor yönetiminde, raporlar her zaman HTML formatında görüntülenir. Bir rapor HTML formatında görüntülendikten sonra, kullanıcı bu raporu farklı formatlara dönüştürebilir.

ÜYELİK DAĞITIMI

Eğer kullanıcılar rapora gitmek istemiyorlarsa, request handler raporu onlara gönderebilir. Yani kullanıcılar rapor almak için rapor yönetim web sitesini ziyaret etmek zorunda değildir. Bir üyelik servisi aracılığyla rapor dağıtımı yapılabilir. Rapor yöneticisi, kullanıcılara sitede rapor oluşturmalarını sağlar ve sonra o kullanıcıyı üye yapar, böylece gelecekte o kullanıcıya raporların dağıtımı sağlanır.

Kullanıcılar bir rapora üye olduklarında, raporun gönderileceği bir mail adresi girerler ve istenilen formata göre ek biçiminde veya e-mail’in gövdesinde yazılı olarak seçeneklerini belirlerler.

Site yöneticisi de rapor üyeliklerini düzenleyebilir. Çoklu mail gönderme gibi olasılıklar, bir mail listesine ihtiyaç duyar. Herkesin rapor yönetimine girip kendi üyeliğini oluşturması yerine, site yöneticisi listedeki her kullanıcıya bir üyelik sağlayabilir.

Web Servisi Arayüzü

Raporlar kullanıcılara gönderilebileceği gibi, request handler aracılığıyla diğer yazılım uygulamalarına da gönderilebilir. Bir web servisi, programların birbiriyle iletişim kurmasını sağlayan bir mekanizmadır.

Bir program rapor sunucusundaki web servisi çağırarak tercih ettiği raporu dilediği formatta ister. Request Handler, bu isteği, bir raporun diğer istekleri gibi, rapor işlemcisine iletir. Tamamlanan rapor, programa web servis isteğindeki formatta gönderilir.

Web Servisleri, SOAP(Basit obje erişim protokolü-Simple Object Access Protocol) adı verilen bir standart kullanır. SOAP, Windows olan veya olmayan çevrelerce desteklenir. Böylece Windows kullanmayan bir bilgisayarda çalışan bir program, Raporlama Servisleri kullanılarak oluşturulmuş bir raporu alabilir.

Kaynak